الف : مهمانداری در آیین اسلام و ایران:
خداوند در قرآن کریم، سوره مبارکه آل عمران، آیه۱۵۹ ، خطاب به حضرت محمد )ص( می فرماید: «مرحمت خدا تو را با خلق مهربان و خوشخوی کردو اگر تندخو و سخت بودی، مردم از گرد تو متفرق می شدند؛ پس ایشان را عفو کرده و برایشان طلب مغفرت کن .»
ما با چنین آیینی زندگی می کنیم که خوشخویی وخُلق مهربان آدمی را، سبب جلب و جذب مردم می داند. البته نه تنها با پذیرش آیین اسلام بلکه، پیش از آن نیز مهمان نوازی ایرانیها زبانزد جهانیان بوده و هست.
ایرانیها همواره برای مسافران داخلی و خارجی  کشورشان احترام و اهمیت خاصی قائل بوده اند. به طور مثال، در دوره حکومت هخامنشیان، جاده ای معروف به راه شاهی به طول ۲۵۰۰ کلیومتر ساخته شد و در دوره اشکانیان جاده معروف ابریشم، تبدیل به شاهراه بازرگانی دنیای قدیم شد. ساخت آب انبارها و کاروانسراها برای ایمنی میهمانان و ایجاد پلیس سوار بیابان برای امنیت رفت و آمد سابقه ا ی طولانی در تاریخ ایران دارد.
با ورود اسلام به ایران، این اعتقادات به اخلاق اسلامی نیز آمیخته و- میهمان حبیب خدا شد – و خداوند در آیه ی ۲۰ سوره عنکبوت فرمود: ای رسول به مردم بگو که در زمین گردش کنید و ببینید که خدا چگونه پدیده ها را آفرید تا پی ببرید که بازخداوند است که می تواند منشأ آخرت را پدید آورد؛ چون خداوند بر هر چیزی تواناست .»
تشریفات )رسمی( را معادل کلمه ی پروتکل دانسته اند و در واقع، به مراسمی گفته می شود که با شکوه برگزار شود. اصطلاح وی آی پی نیز که در این زمینه کاربرد فراوان دارد، به معنای اشخاص بسیار مهم است و سالن وی آی پی جایگاهی برای استقبال و بدرقه، و جابه جایی و ترانزیت اشخاص مهم از جمله سران لشکری و کشوری است.
تمامی این امکانات در راستای ایجاد، حفظ و گسترش جایگاه، پایگاه و احترام و اعتبار و خوشنامی است و تمام سازمانها سعی دارند در این زمینه، یعنی کسب احترام و اعتبار، جایگاه ویژه ای داشته باشند. در این میان افراد و واحدهایی هستند که بایستی به این وجهه و خوشنامی یاری رسانند زیرا بعضی ازکارکنان به عنوان فراهم کننده بستر ارتباطات، در به جریان انداختن اطلاعات سازمانی درخط مقدم قراردارند و پرستیژ، احترام، اعتبار و خوشنامی سازمان به شمار می روند و هر تصویری از سازمان در ذهن مخاطبان موجود است، نتیجه عملکرد این کارکنان است.
مردمداری را فلسفه ی ارتباطات انسانی دانسته اندو به همین دلیل مأموریت برای مهمانداری و رعایت آداب مردمداری جدی تر می شود؛ زیرا کیفیت رابطه با افراد و مؤسساتی که با سازمان سر و کار دارند ونیز تمام افکار عمومی، اکنون به عنوان یک اصل اساسی در مدیریت پذیرفته شده و امروزه همه به «ارتباط مفید و مؤثر » می اندیشند.« ارتباط مفید و مؤثر » نیز نتیجه میزان دانش مااز ارتباطات غیرکلامی و کلامی است که هر لحظه با ما همراه است و زندگی ما را تحت تأثیر قرار می دهد. برای تشریفات از میان ارتباطات کلامی و غیرکلامی، ارتباط غیرکلامی مؤثرتر است.
ب: فرایند تشریفات
اگرچه مراسم کوچک و بزرگ همگی می بایست تشریفات مختص به خود را داشته باشند، اما معمولاً مراسمی که به موارد رسمی معین اختصاص دارند،تشریفات نامیده می شوند. این تشریفات ممکن است اجتماعی و یا سیاسی باشد.از تدوین مراسم برای سفر، یک مقام مهم گرفته تا تنظیم برنامه های یک جلسه دو نفره و یا حتی برگزاری یک همایش بین المللی، هر کدام تشریفات خاص خود را دارند که با توجه به حضور و مقام ومرتبه ی افراد، انجام می پذیرد.
فرآیند تشریفات به طور کلی پنج مرحله دارد:
  •  استقبال
  •  حمل و نقل
  •  اسکان
  •  پذیرایی
  •  بدرقه
افرادی که با تشریفات سر و کار دارند، بایستی در طول این فرایند به « ارتباط مفید و مؤثر » برای ایجاد، حفظو تداوم اعتبار و خوشنامی سازمان بیندیشند و در این راستا به فعالیت بپردازند. رؤسای کار نیز با برنامه ریزی قبلی لازم است گام به گام برنامه ها را کنترل کنند و چنانچه تغییراتی در برنامه ها ایجاد شد، اصول ارتباطی و اطلاع رسانی را فراموش نکنند.
 -۱ استقبال
مأمور تشریفات موظف است راهنمای میهمانان مؤسسه باشد، پس باید طوری رفتار کند که از لحظه ی ورود، میهمانان احساس امنیت عمومی و آسایش و آرامش کنند. زیرا اولین دیدار خیلی مهم است.افراد با « دیدن » قضاوت می کنند و یا قضاوت خود راتغییر می دهند؛ همچنان که مصطلح است، « شنیدن کی بود مانند دیدن » بدین رو بایستی در طرز لباس پوشیدن، روش صحبت کردن و انتخاب مستقبلین و افراد همپایه و همطراز میهمانان، دقت و جدیّت به عمل آورد. نزدیک در ورودی سالن به تک تک میهمانان خوش آمد بگویید و به میهمانان گل بدهیدواحوالپرسی کنید.
-۲ حمل و نقل
انتخاب وسیله، انتخاب همراهان، انتخاب مسیر، جابه جایی میهمانان و بار و توشه ی آنها و همراهانشان ازنکات مهم حمل و نقل تشریفات است.یکی از نکات مهم در این زمینه این است که وسایل نقلیه، بایستی حتماً از جهت داشتن بنزین کافی ونداشتن ایراد، بررسی شده باشند.در ماشین را برای میهمانان باز کنید و دقت کنیدکسی از همراهان جا نماند.
-۳ اسکان
در قدیم پیک نامه رسان امنیت داشت؛ سوارکار نامه رسان نیز ایمن بود، اکنون نیز بایستی مکان اسکان میهمانان از یک صندلی- که باید سالم باشد- گرفته،تا اتاق هتلی که برایشان در نظر گرفته می شود، امنیت نشستن، برخاستن، و اسکان داشته باشد. سیستمهای
گرمایش و سرمایش و سیستمهای روشنایی و صوتی بایستی سالم باشند تا میهمانان در هنگام نشستن احساس آرامش کنند. محیط باید از نظر نور، حرارت، راحتی، صدا، و تابلوهای راهنما، تنظیم شده باشد.
دقت کنید محل نشستن افراد، از نظر داشتن میز وصندلی، میکروفن، ضبط صوت، نور، کاغذ یادداشت و خودکار، آب، زیرسیگاری، تلفن، امکانات ارتباطی، پرچم و دیگر موارد بررسی شده باشد. صندلی مزاحم در سر راه موجود نباشد، هوا تازه باشد و محوطهبیرون نمای خوبی داشته باشد.
برای جلسات بایستی آداب میز، آداب میزبانی و آداب میهمانی را رعایت کنید و دقت کنید که «محیط برروش و نتایج مذاکره تأثیرمی گذارد .»تزئین و گل آرایی مکان نیز مهم است و توجه به آن، بخصوص از نظر رنگ و تنوع برای احساس آرامش مفید به نظر می رسد؛ پس به طراحی محل دقت کنیدو در تزئینات از هنر بهره گیرید.
-۴ پذیرایی
یک پذیرایی مختصر به منظور آشنایی میهمانان ومیزبانان در ابتدای ورود انجام بگیرد.چای، قهوه، آب، آب معدنی، شیرینی، شربت، میوه،نوشابه، موزیک مناسب در زمان استراحت، هدایا، شام و نهار، و…جزء پذیرایی است که بایستی در بهداشت آن دقت بسیاری انجام گیرد.
-۵ بدرقه
هنگام بدرقه کنار در خروج بایستید و خداحافظی کنید و یادگاری و یادبود بدهید. چنانچه میهمانی درگرفتن ویزا، تهیه ی بلیت، گذرنامه یا مجوز خروج با مشکل روبه روست، قبل از خداحافظی مشکل را حل کنید و حکم مأموریت را پیگیری کنید، همانطور که در استقبال تبسّم بر لب داشتید، در بدرقه هم آداب تشریفات را رعایت کنید.
ج: قانون طلایی تشریفات
تحقیقات، مطالعات و تجربیات حوزه ارتباطات انسانی،نشان می دهد که در مراودات رسمی و غیررسمی، «

مراحل تشریفات فعالیت ها
الف: استقبال استفاده از استقبال کننده همپایه و همطراز میهمان و رعایت احترام رسمی از سوی میهمانداران
  • سلام و احوالپرسی و اعلام برنامه
  • خدمات ورود و خدمات گمرکی
  • امور خبری و اطلاع رسانی
ب: حمل و نقل انتخاب وسیله نقلیه )سالم بودن اتومبیل، نوع اتومبیل، داشتن بنزین و…(
  • انتخاب همراهان )راننده، همراه، محافظ و…(
  • انتخاب مسیر )بررسی ترافیکی، هماهنگی با پلیس، زیبایی مسیر، و…(
  • حمل بار و توشه میهمانان و همراهان و…
ج: اسکان بررسی امکانات موجود برای استراحت
  • بررسی ایمنی امکانات موجود
  • شرایط فیزیکی و محیطی محل اسکان
  • بهداشت، نظافت، و پاکیزگی محل اسکان
  • نور، رنگ، وسعت و اندازه ی مکان و…
د: پذیرایی نوشیدنی از جمله، آب، شربت، آب معدنی و…
  • خوردنی از جمله، میوه، شیرینی، شام، نهار و صبحانه و…
  • امکانات ارتباطی و سمعی و بصری از جمله فاکس ، تلفن و…
  • سبد فرهنگی )نشریات، کتابها، بروشورها و برنامه های مراسم و…(
  • هدایای فرهنگی از جمله عکسها و فیلمهای مراسم و…
ه: بدرقه انجام خدمات خروج و گمرکی
  • تهیه ویزا، بلیت، گذرنامه، تمدید ویزای اقامت و…
  • همراهی، مشایعت و خداحافظی
  • یادگاری و یادبود خاطره انگیز
احترام » ارزش و منزلتی فراتر از آن چیزی را دارد که در تصوّر ماست. بسیاری از مردم پول خرج می کنند که دیگران به آنها احترام بگذارند، بسیاری از مردم مقام و منزلت را برای این می خواهند که دیگران به آنها احترام بگذارند. اصالتاً احترام یکی از نیازهای اساسی زندگی بشر است که امروزه در مراودات رسمی، با عنوان تشریفات از آن یاد می شود.
شاید در تصویری دیگر بتوان اینگونه ترسیم کرد که در مراودات رسمی « احترام » و در مراودات غیررسمی « محبّت » اَشکال اساسی تشریفات است. وقتی ما به دیگران احترام می گذاریم، یعنی برای آنها حق و حقوقی قائل هستیم، به آنها به عنوان یکی ازاعضای جامعه ای می نگریم که در آن زندگی می کنیم. در واقع با احترام، به طور رسمی به آنها محبّت می کنیم.
در همین زمینه برای تشریفات، قانون زیر به عنوان «قانون طلایی تشریفات » تدوین شده است:
« احترام مسئولیتی است همه وقتی، همه جایی وهمه کسی »احترام یک مسئولیت است، به این معنا هر فعالیتی که مسئولیت گونه باشد. اجرای آن منافع و مضرات اجتماعی دارد؛ احترام نیز در این زمینه تنها نتایج وتبعات شخصی ندارد.
وقتی در اجتماعات مختلف به افراد دیگر احترام می گذاریم، در واقع به اجتماع احترام می گذاریم، و وقتی در اجتماعات و در ارتباطات عمومی به فردی دیگرتوهین می کنیم، در واقع به جامعه توهین می کنیم.همچنین وقتی ما به فرد دیگری در حضور دیگران
احترام می گذاریم، به دیگران می آموزیم که بایستی به یکدیگر احترام بگذارند و اگر به فردی در حضوراجتماعی توهین کنیم، محیط را برای توهین افراد به یکدیگر آماده می کنیم. بنابراین می بینیم که احترام یک مسئولیت است.
احترام مسئولیتی است همه وقتی؛ به این معنا که احترام گذاشتن به دیگران، در همه زمانها الزامیست.احترام مسئولیتی است همه جایی؛ به این معنا که احترام گذاشتن به دیگران در همه جا )اداره، خیابان،نمایشگاه، فروشگاه و…( الزامی است.
احترام مسئولیتی است همه کسی؛ به این معنا که برای احترام گذاشتن نیازی نیست افراد دارای مقام و مرتبه و مال و منال باشند. برای هر فردی احترام گذاشتن الزامی است، چه مافوق ما باشد، چه هم سطح ما و چه مادون ما.از این رو احترام در همه زمان ها و همه مکانها، وبرای همه افراد، یک الزام اجتماعی است و هیچگونه:
– محدودیت زمانی،
– محدودیت مکانی،
– محدودیت ویژگیهای فردی )سن، جنس، سواد طبقه اقتصادی و پایگاه اجتماعی( ندارد.
به طور کلی این قانون تأکید دارد که در همه جا به مردم احترام بگذارید.
وقتی در موقعیت برتر قرار دارید، وقتی شما بامشکلات روبه رو هستید، وقتی فرد مقابل عصبانی است وقتی فرد مقابل خوشحال است، در خیابان، درنمایشگاه، در فروشگاه، وقتی دیگری شما را نقد می کند، یا حتی وقتی دیگران به شما رفتار شما، و یاسازمان شما توهین می کنند، بایستی به آنها احترام بگذارید.
احترام برای همه الزامی است. اگر رهگذر است، اگردیگری برای شما کم اهمیت است یا دارای مقام مرتبه ای نیست، در هر حال بایستی به همه احترام گذاشت و با احترام گذاشتن به همه نطفه پرورش عدم اعتماد و حاکمیت تبعیض را خشکاند.
بنابراین « توجه داشته باشید که مشتریان شما تنها در صورتی که با آنها به خوبی رفتار کنید، دوباره سراغ شما می آیند. رستوران و هتلی که غذا و رویس خوب )احترام( به میهمانان خود می دهد، آنها را بارها و بارها به محل کسب خود جلب می کند. مؤسساتی که با مشتریان خود همانند امادشان رفتار می کنند،در بلندمدت سود می برند، تنها این گونه است که می توان بر شمار مشتریان خود افزود .»